Arzumun azadlığa buraxılması cəmiyyəti iki yerə böldü – Səbəb

Bakı Apellyasiya Məhkəməsində hakim Elnur Nuriyevin sədrliyi ilə keçirilən prosesdə tiktoker İlduzə Hacıyevanın (“Arzum”) barəsində seçilmiş həbs qətimkan tədbiri ev dustaqlığı ilə əvəz edilib. Qərara əsasən, o, məhkəmə araşdırması başa çatanadək ev dustaqlığında qalacaq və sosial şəbəkələrdən istifadə edə bilməyəcək.

Xatırladaq ki, İlduzə Hacıyeva ölümlə nəticələnən yol-nəqliyyat hadisəsinə görə cinayət məsuliyyətinə cəlb olunub. Hadisə zamanı bir nəfər həyatını itirib, daha bir nəfər isə müxtəlif dərəcəli bədən xəsarətləri alıb.

Apellyasiya Məhkəməsinin qərarı zərərçəkmiş tərəfin ciddi etirazı ilə qarşılanıb. Mərhumun yaxınları qərarın ədalətli olmadığını bildirərək təqsirləndirilən şəxsin həbsdən buraxılmasına etiraz ediblər. Qərarın açıqlanmasından sonra sosial şəbəkələrdə də geniş müzakirələr başlayıb. Bir qrup məhkəmənin qanunun tələblərinə uyğun qərar qəbul etdiyini bildirir, digər qrup isə insan ölümü ilə nəticələnən belə bir işdə həbs qətimkan tədbirinin dəyişdirilməsinin cəmiyyətdə ədalət hissinə mənfi təsir göstərdiyini düşünür.

Bəs Arzumun ev dustaqlığına buraxılması niyə cəmiyyəti iki yerə bölüb?

“Bakı” Hüquq Şirkətinin rəhbəri Natiq Ələsgərov Musavat.com-a deyib ki, əslində insanlar iki fərqli məsələyə münasibət bildirirlər:

“Bu məsələlərdən biri hüquq, digəri isə vicdan məsələsidir. Qərarı tənqid edənlərin əsas arqumenti hadisənin nəticəsi ilə bağlıdır. Onlar xatırladırlar ki, söhbət insan ölümü ilə nəticələnən yol-nəqliyyat hadisəsindən gedir. Belə bir hadisədə təqsirləndirilən şəxsin qısa müddətdə həbsdən çıxması cəmiyyətin böyük hissəsində narazılıq yaradır.

Bu mövqedən çıxış edənlər hesab edirlər ki, zərərçəkmiş ailənin ağrısı fonunda verilən belə qərarlar cəmiyyətdə ədalət bərpa olunmadığı təəssüratı yaradır. Xüsusilə sosial şəbəkələrdə “sadə vətəndaş olsaydı, eyni qərar verilərdimi?” sualı tez-tez səsləndirilir.

Digər narahatlıq isə sosial media fenomenlərinin cəmiyyətə təsiri ilə bağlıdır. Bəzi insanlar düşünür ki, yüksək tanınmışlıq bəzən hüquqi proseslərə olmasa da, ictimai rəyə təsir edir və bu da bərabərlik prinsipi ilə bağlı müzakirələr doğurur.

Hüquq isə emosiyalara yox, qanuna əsaslanır.

Qərarı müdafiə edənlər isə tamam başqa arqumentlər irəli sürürlər.

Onların fikrincə, ictimai qəzəb başadüşüləndir, lakin məhkəmə qərarlarını emosiyalar müəyyən edə bilməz. Cinayət-prosessual qanunvericiliyi istintaq və məhkəmə dövründə həbs qətimkan tədbirinin dəyişdirilməsinə imkan verir. Əgər məhkəmə hesab edirsə ki, şəxsin istintaqdan yayınmaq, sübutlara təsir göstərmək və ya yeni cinayət törətmək riski azalıb, həbs ev dustaqlığı ilə əvəz edilə bilər.
Başqa sözlə, ev dustaqlığı bəraət deyil. Bu, sadəcə daha yüngül qətimkan tədbiridir”.

Natiq Ələsgərov deyib ki, Arzumun sosial şəbəkələrdən istifadəsinə qadağa qoyulması da göstərir ki, məhkəmə müəyyən məhdudiyyətləri qüvvədə saxlayıb: “Bu hadisədə diqqətdən yayınan başqa bir məqam da var.

Cəmiyyətdə çox zaman belə fikir formalaşır ki, məşhur insanlar daha üstün vəziyyətdə olurlar. Halbuki, sosial media fenomenləri ilə bağlı cinayət işləri göstərir ki, onların üzərində ictimai təzyiq adi vətəndaşlarla müqayisədə daha güclü olur.

Adi bir vətəndaş haqqında xəbəri yalnız yaxın çevrəsi oxuyursa, fenomenin hər addımı milyonlarla insan tərəfindən izlənilir. Məhkəmə zalına gətirilməsi, ifadəsi, ailəsi, şəxsi həyatı günlərlə müzakirə edilir. Cəza yalnız hüquqi müstəvidə deyil, ictimai mühakimə formasında da davam edir.

Bu baxımdan, məşhur olmaq bəzən hüquqi üstünlükdən çox, daha ağır ictimai məsuliyyət və psixoloji təzyiq yaradır.

Belə rezonanslı işlərdə insanların emosional reaksiyası tamamilə təbiidir. İnsan ölümü ilə nəticələnən hadisələrdə cəmiyyət ilk növbədə zərərçəkən tərəfi düşünür. Bu, normal və başadüşülən reaksiyadır.

Amma hüquqi dövlət anlayışı məhz belə məqamlarda özünü göstərir. Məhkəmə ictimai qəzəbi deyil, qanunun tələblərini rəhbər tutmalıdır. Əks halda sabah hər hansı bir şəxs haqqında hökm sosial şəbəkələrin rəyi ilə müəyyənləşə bilər ki, bu da hüquq sisteminin əsas prinsiplərinə ziddir”.

Natiq Ələsgərov deyib ki, Arzumun ev dustaqlığına buraxılması ilə bağlı müzakirələr hələ uzun müddət davam edəcək: “Bir tərəf bunu humanist hüquqi yanaşma hesab edir, digər tərəf isə ədalət hissinin zədələndiyini düşünür. Ancaq unudulmamalıdır ki, bu qərar cinayət işinin mahiyyəti üzrə yekun hökm deyil. İş üzrə hüquqi proses davam edir və təqsirin dərəcəsi, məsuliyyətin həcmi barədə son sözü məhkəmə yekun qərarında deyəcək. O vaxta qədər isə cəmiyyət emosiyalarını ifadə etməkdə sərbəstdir, məhkəmələr isə qanunun çərçivəsində qərar vermək öhdəliyini daşıyır”.